रुकुम पश्चिमको सानीभेरी गाउँपालिका–१० अर्मामा २०८३ असोज १० गते राति आएको भीषण बाढीले उज्वन खड्काको घरसहित १६ पशुचौपाया र दुई किराना पसल बगाउँदा उनको परिवार ज्यान जोगाउन जंगलतर्फ भाग्न बाध्य भयो।
२०८३ असोज १० गते राति करिब साढे ८ बजेतिर परेको अविरल वर्षा र असिनाले खहरे खोला उर्लिएर बस्तीमा पस्न थालेपछि खड्का परिवार ज्यान जोगाउन घर छाडेर सुरक्षित स्थानतर्फ भागेका थिए। बाढीले उज्वन खड्काको घर मात्र बगाएन, एक तोला सुनका गरगहना, १० हजार नगद, भाँडावर्तन र अन्नपात पनि बगाएर लग्यो। सानीभेरी गाउँपालिका वडा नम्बर १० का वडा अध्यक्ष तथा कार्यपालिका सदस्य टिकाराम खड्काका अनुसार, घरभित्र पालेको एउटा भैँसी र १० वटा भेडाबाख्रा पनि बाढीले बगाएको छ।
खड्का परिवार जस्तै अन्य स्थानीय बासिन्दा पनि बाढीको चपेटामा परे। वडाध्यक्ष टिकाराम खड्काका अनुसार, स्थानीय खड्कबहादुर खड्का र बमबहादुर विकका किराना पसलहरूका साथै १० वटा पानी घट्ट, गंगाराम खड्काको गोठसहित तीनवटा भैँसी र पञ्चराम डाँगीका दुईवटा गोरु पनि बाढीले बगाएको छ।
अर्माखोलामा बाढी आउनुको मुख्य कारण २०८३ असोज १० गते (सेप्टेम्बर २६, २०२६) राति करिब तीन घण्टासम्म लगातार परेको अविरल वर्षा, असिना र हावाहुरी थियो। करिब तीन घण्टासम्म लगातार वर्षा, असिना र हावाहुरी चलेपछि खहरे खोलाहरू एक्कासि उर्लिएर बस्तीमा पसेका थिए। यसअघि भूकम्पका कारण जीर्ण बनेका घर तथा अन्य संरचनाहरू वर्षा र बाढीका कारण थप प्रभावित बने, जसले गर्दा क्षति अझ बढी भयो।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय रुकुम पश्चिमका डीएसपी वेद पौडेलले रातिको भारी वर्षापछि ठाडोखोलामा बाढी आएर क्षति पुगेको जानकारी प्राप्त भएको बताए। प्रशासनले जनाए अनुसार, घटनामा अहिलेसम्म मानवीय क्षति भएको विवरण प्राप्त नभएको र घटनास्थल टाढा भएकाले बिहानै प्रहरीको टोली परिचालन गरिएको जानकारी उनले दिए। यद्यपि, जिल्ला प्रहरी कार्यालय रुकुम पश्चिमका डीएसपीको रूपमा वेद पौडेलको हालको भूमिकाबारे भने थप पुष्टि हुन बाँकी छ।
रुकुम पश्चिमका प्रमुख जिल्ला अधिकारी (सीडीओ) निशानराज गौतमले २०८३ असोज २० गते (अक्टोबर ६, २०२६) दिएको प्रारम्भिक जानकारी अनुसार, सानीभेरी गाउँपालिका–१० अर्मामा आएको बाढीले एउटा घर पूर्ण रूपमा बगाएको छ भने दुईवटा घरमा आंशिक क्षति पुगेर ढलेका छन्। बाढी र असिनाका कारण ७ वटा बाख्रा, ३ वटा खसी, २ वटा गोरु र ४ वटा भैँसी गरी कुल १६ वटा पशुचौपाया मरेका छन्। स्थानीयको खानेपानीका दुईवटा ट्याङ्कीमा पनि क्षति पुगेको छ भने असिनाले धानबालीमा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ।
२०८३ जेठ ४ गते (मे १७, २०२६) मा रुकुम पश्चिमका प्रमुख जिल्ला अधिकारीको पदबहाली गरेका सीडीओ गौतमले घटनाको जानकारी पाउने बित्तिकै सरकारी संयन्त्र परिचालन गरिएको र उनी आफैँ पनि स्थलगत रूपमा अवस्था बुझ्न घटनास्थलतर्फ जाँदै गरेको बताएका छन्। क्षतिको पूर्ण विवरण संकलन कार्य भइरहेको छ र प्रभावित क्षेत्रको अवस्थाबारे जानकारी लिने काम पनि जारी छ। यद्यपि, बाढीबाट भएको कुल क्षतिको यकिन आर्थिक विवरण अझै संकलन भइरहेको छ र प्रभावित परिवारका लागि राहत, पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणका विस्तृत योजनाहरू सार्वजनिक हुन बाँकी छन्।
सानीभेरी गाउँपालिकाका अध्यक्ष विर्ख बहादुर विष्ट र उपाध्यक्ष कमला रोका पुनको नेतृत्वमा गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ (२०२६/२७) को लागि नीति तथा कार्यक्रम सार्वजनिक गरिसकेको छ। यसमा विपद् प्रतिकार्य वा पुनर्निर्माण सम्बन्धी योजनाहरू समावेश हुन सक्ने भए पनि, हालसम्म ठोस योजनाहरू अझै स्पष्ट भइसकेका छैनन्। यसैबीच, २०८३ असोज १० र ११ गतेको वर्षाका कारण सानीभेरी नदीले कटान गर्दा बाँफिकोट गाउँपालिकास्थित कुनाखेत बस्तीका घरहरू पनि जोखिममा परेका छन्।
क्षतिको विवरणमा भिन्नता र राहतको प्रतीक्षा
बाढीबाट भएको कुल क्षतिको यकिन आर्थिक विवरण अझै संकलन भइरहेको छ। प्रारम्भिक स्रोतमा वडाध्यक्ष टिकाराम खड्काले उल्लेख गरेका १० वटा पानी घट्ट, २ वटा किराना पसल, १ वटा गोठ, १ तोला सुनका गरगहना, १० हजार नगद, भाँडावर्तन र अन्नपातको पछिल्लो अवस्थाबारे प्रमुख जिल्ला अधिकारीको अद्यावधिक विवरणमा स्पष्ट जानकारी दिइएको छैन। प्रभावित परिवारका लागि राहत, पुनर्स्थापना र पुनर्निर्माणका विस्तृत योजनाहरू पनि सार्वजनिक हुन बाँकी छन्।
रुकुम पश्चिम कर्णाली प्रदेशमा पर्ने भएकाले यस बाढीको मधेश प्रदेश र तराई क्षेत्रमा प्रत्यक्ष असर परेको कुनै जानकारी फेला परेको छैन। २०८३ असोज ९ गते (सेप्टेम्बर २५, २०२६) मा मधेश प्रदेशमा भएको वर्षाले बाढी र डुबानको जोखिम नरहेको र धान तथा दलहन बालीलाई फाइदा पुगेको समाचारमा उल्लेख छ।
रुकुम पश्चिमका प्रमुख जिल्ला अधिकारी निशानराज गौतमले सरकारी संयन्त्र परिचालन गरिएको र उनी आफैँ पनि स्थलगत रूपमा अवस्था बुझ्न घटनास्थलतर्फ जाँदै गरेको बताएका छन्। क्षतिको पूर्ण विवरण संकलन कार्य जारी छ।
