नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनमा संविधानसभा सदस्य रञ्जीत कर्णले समावेशी समूहबाट उपसभापति पदमा उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन्। उनले पार्टी संगठनमा ‘राजनीतिक इन्जिनियरिङ’ र बिपी कोइरालाको विचारलाई नवपुस्तासँग जोड्ने दूरगामी एजेन्डा प्रस्तुत गरेका छन्। २०८३ असोज १८ गते (अक्टोबर ४, २०२६) मा काठमाडौंको खुलामञ्चमा उद्घाटन भएको महाधिवेशनमा ७ हजार ११४ महाधिवेशन प्रतिनिधि सहभागी छन्। नयाँ नेतृत्व चयनका लागि उम्मेदवारी दर्ता प्रक्रिया २०८३ असोज २० गते (अक्टोबर ६, २०२६) मंगलबार काठमाडौंस्थित राष्ट्रिय सभागृहमा सुरु भएको थियो।
नेता कर्णले पार्टीभित्र सांगठनिक रुपान्तरण, वैचारिक स्पष्टता र नागरिकसँग जोडिने कार्ययोजना प्रस्तुत गरेका छन्। उनले पार्टीलाई केन्द्रदेखि वडा तहसम्म व्यवस्थित र चलायमान बनाउने, कार्यकर्तालाई अधिकार र जिम्मेवारीसँग जोड्ने तथा नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वमा साझेदार बनाउने लक्ष्य राखेका छन्।
‘राजनीतिक इन्जिनियरिङ’ मार्फत सांगठनिक सुधार
पेसाले इन्जिनियर रहेका रञ्जीत कर्णले राजनीतिमा भनाइ र गराइबीचको अन्तरले जनतामा अविश्वास बढेको तर्क गरेका छन्। उनले प्राविधिक रूपमा नापजोख र नियमसंगत काम गरेझैँ पार्टीलाई पनि पारदर्शी, व्यवस्थित र संरचनात्मक हिसाबले अघि बढाउन ‘पोलिटिकल इन्जिनियरिङ’ आवश्यक रहेको बताएका छन्।
कर्णले कांग्रेसको संगठनलाई पुनर्जीवित गर्न, कार्यकर्तालाई अधिकार र जिम्मेवारीसँग जोड्न, नयाँ पुस्तालाई नेतृत्वको साझेदार बनाउन र कांग्रेसलाई जनताको विश्वासको केन्द्रमा पुनः स्थापित गरिने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) को पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष हुँदा २० वर्षपछि पहिलोपटक सफल महाधिवेशन गराएको, प्रविधि (ई–भोटिङ) को प्रयोग गरेको र कांग्रेसको नीति अनुसन्धान प्रतिष्ठानमा रहेर पहिलो ‘युवा नीति’ निर्माण गरेको अनुभव उनले महाधिवेशन प्रतिनिधिहरूलाई सुनाएका छन्। उनले नेताको निष्ठा र विगतको कामको आधारमा सही मूल्यांकन गर्न अपिल गरेका छन्।
बिपीको विचारलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्ने
नेता कर्णले कांग्रेससँग करिब १० लाख क्रियाशील सदस्य भए पनि, महाधिवेशनमा ९ लाख २५ हजारभन्दा बढी क्रियाशील सदस्यहरूले भाग लिँदैछन् भने अर्को स्रोतका अनुसार ९ लाख ६९ हजारभन्दा बढी क्रियाशील सदस्य रहेको उल्लेख छ। चुनावमा सोही अनुपातमा मत नआउनु चिन्ताको विषय भएको उनले औँल्याएका छन्। उनले बिनामापदण्ड, अनुशासन र तालिम बाँडिने सदस्यताभन्दा वैचारिक रूपमा प्रशिक्षित कार्यकर्ता तयार पार्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
बिपी कोइरालाको सिद्धान्तलाई आधुनिक प्रविधि, विशेषगरी आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) र नयाँ युगअनुसार पुनर्व्याख्या र परिमार्जन गर्नुपर्ने उनको धारणा छ। उनले अहिलेको राजनीतिक परिदृश्यमा कांग्रेसको प्रतिस्पर्धा परम्परागत कम्युनिस्ट दलहरूसँग मात्र नभई सुशासनको नारा लिएर आएका नयाँ शक्तिहरूसँग रहेको बताएका छन्।
बढ्दो केन्द्रीय कार्यसमिति र समावेशी प्रतिनिधित्व
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनले पार्टीको केन्द्रीय कार्यसमिति १६७ बाट बढाएर २९७ सदस्यीय बनाएको छ भने पदाधिकारीको संख्या १४ बाट बढाएर २६ पुर्याएको छ। यसमा एक वरिष्ठ उपसभापति, चार उपसभापति (कम्तीमा एक महिलासहित), तीन महामन्त्री (कम्तीमा एक महिलासहित), र एघार सहमहामन्त्री (दुई खुला, एक महिला, र अन्य समावेशी समूहबाट) रहनेछन्। प्रवक्ता पद पनि थप गरिएको छ। यस महाधिवेशनमा ३५ वर्षमुनिका युवा, महिला र विभिन्न समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने प्रयास गरिएको छ। केन्द्रीय कार्यसमितिमा २१ जना युवा सदस्य निर्वाचित हुनेछन्। यसैगरी, केन्द्रीय सदस्य पदमा १८ वर्षीया अभिप्सा पौडेलले पनि उम्मेदवारी दिएकी छन्, जसले नयाँ पुस्ताको उत्साहजनक सहभागितालाई झल्काउँछ।
मधेस प्रदेश र तराई क्षेत्रका लागि महाधिवेशनको बन्दसत्रमा प्रतिवेदनमाथि छलफलका लागि हिमाल, पहाड र तराई-मधेस नामका तीनवटा हलहरू तोकिएका छन्। नेपाली कांग्रेसका केन्द्रीय सदस्य तथा उद्यमी विनोद चौधरीले पनि मधेसी क्लस्टरबाट महाधिवेशन प्रतिनिधि निर्वाचित भई समावेशी समूहबाट उपसभापति पदमा उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन्, जसले मधेसको प्रतिनिधित्वलाई बलियो बनाएको छ। रञ्जीत कर्ण र विनोद चौधरीका अतिरिक्त, प्रभावशाली नेता डा. मिनेन्द्र रिजालले पनि उपसभापति पदका लागि उम्मेदवारी दर्ता गराएका छन्।
महाधिवेशनको समयरेखा र प्रक्रिया
नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन २०८३ असोज १८ गते (अक्टोबर ४, २०२६) मा काठमाडौंको खुलामञ्चमा उद्घाटन भई सुरु भएको हो। महाधिवेशन सुरुमा २०८३ असोज १६ गतेका लागि तय गरिएको थियो, तर भारी वर्षा र क्षेत्रीय तथा महाधिवेशन प्रतिनिधि चयन प्रक्रियामा ढिलाइ भएका कारण दुई दिन पछि सारेर असोज १८ गतेदेखि सुरु गरिएको थियो। यो महाधिवेशन विशेष महाधिवेशनबाट आएको गगन थापा नेतृत्वको कार्यसमितिको वैधानिकता स्थापित गर्ने प्रयासका रूपमा आयोजना गरिएको हो। नेपाली कांग्रेसको १४औँ महाधिवेशन २०७८ मंसिर (नोभेम्बर-डिसेम्बर २०२१) मा काठमाडौंमा सम्पन्न भएको थियो, जसमा शेरबहादुर देउवा सभापतिमा निर्वाचित भएका थिए र उक्त महाधिवेशनमा ४ हजार ७४३ प्रतिनिधि सहभागी थिए।
महाधिवेशनको बन्दसत्र असोज १९ गते (अक्टोबर ५, २०२६) देखि सुरु भई असोज २० गते (अक्टोबर ६, २०२६) सम्म जारी रहनेछ। उम्मेदवारी दर्ताको समय २०८३ असोज २० गते साँझ ६ बजेसम्मका लागि थप गरिएको थियो। उम्मेदवारी फिर्ता लिने वा सच्याउने समय २०८३ असोज २१ गते बिहान ९ बजेसम्म तोकिएको छ भने अन्तिम नामावली सोही दिन बिहान १० बजे प्रकाशन हुनेछ। असोज २१ गते (अक्टोबर ७, २०२६) दिनभर प्रचारप्रसारका लागि समय छुट्याइएको छ। यस महाधिवेशनबाट पार्टीको विधान संशोधन गर्ने योजना पनि छ, जसका लागि महामन्त्री प्रदीप पौडेलको नेतृत्वमा समितिले काम गरिरहेको छ र संशोधित विधान सोमबार पारित भइसकेको छ। मतदान असोज २२ गते (अक्टोबर ८, २०२६) बिहान ७ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म हुनेछ। मतदान सम्पन्न भएलगत्तै मतगणना सुरु गरिनेछ।
