कञ्चनपुरका व्यावसायिक केरा किसान राजेन्द्रबहादुर बिष्टले अविरल वर्षाका कारण ५ लाख रुपैयाँ बराबरको केराखेतीमा क्षति व्यहोरेका छन्। दसैं-तिहारका लागि तयार हुँदै गरेको बाली नष्ट भएपछि उनले ठूलो आर्थिक नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ।
नेपाली सेनाका पूर्व सुबेदार बिष्टले २०८१ सालमा अवकाश पाएपछि भीमदत्त नगरपालिका–३ तिलकपुरमा १२ कट्ठा जमिनमा १ हजार ४० केराका बोट लगाएर व्यावसायिक खेती सुरु गरेका थिए। उनले पहिलो चरणमा ३ लाख रुपैयाँ र त्यसपछि थप २ लाख रुपैयाँ गरी कुल ५ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका थिए।
असोज ९, १० र १९ गते परेको लगातारको वर्षाले बिष्टको केराखेतीका अधिकांश बोट ढलेर नष्ट भएका छन्। ‘अबको १२-१५ दिनसम्म केही नभएको भए दसैंका लागि केरा तयार हुन्थ्यो,’ बिष्टले भने, ‘दसैंको मुखमा बोट ढलेपछि साह्रै चिन्ता लागेको छ। यसपटक ५ लाख रुपैयाँ बराबरको केरा नष्ट भयो।’
कञ्चनपुरमा हालैको अविरल वर्षाले कृषि क्षेत्रमा व्यापक क्षति पुर्याएको छ। २०८३ असोज १७ गतेको एक रिपोर्टअनुसार, जिल्लामा करिब १५० बिघा केराखेती नष्ट भएको छ, जसबाट लाखौं रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ। जिल्ला प्रशासन कार्यालय, कञ्चनपुरले असारको अन्तिम साता आएको बाढीले कृषि क्षेत्रमा मात्र ६५ करोड ४० लाख रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति भएको विवरण संकलन गरेको थियो।
५ लाखको क्षतिले बढायो केरा आयातको जोखिम, बीमाको चेतना अभाव
दसैं-तिहारलाई लक्षित गरी बिक्रीका लागि तयार भएका केरा नष्ट हुँदा बिष्टले लगानी मात्र गुमाएनन्, चाडपर्वको समयमा हुने राम्रो आम्दानीको अवसर पनि गुमाएका छन्। नेपालमा वार्षिक २ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको केरा आयात हुने गरेको सरकारी तथ्यांकले देखाउँछ। स्वदेशी उत्पादनमा यस्तो क्षतिले आयातमा थप निर्भरता बढाउन सक्ने जोखिम बढेको छ।
बिष्टले समयमै कृषि बीमाबारे जानकारी नपाउँदा ठूलो क्षति व्यहोर्नुपरेको बताए। ‘इन्स्योरेन्स गर्नुपर्छ भन्ने जानकारी नै भएन। बोट रोप्नुभन्दा पहिले नै बीमा गर्नुपर्ने रहेछ,’ उनले भने, ‘मैले बोट लगाइसकेपछि इन्स्योरेन्स गर्न खोज्दा भएन।’ नेपालमा कृषि बीमा २०६९ माघ १ गतेदेखि सुरु भएको हो र सरकारले बीमा शुल्कमा ७५ प्रतिशत अनुदान दिने गरेको छ। तर, किसानमाझ यसको प्रभावकारी प्रचारप्रसार र आकर्षण अझै कम रहेको पाइएको छ। बाली बीमाले बाढी, पहिरो, चट्याङ, असिना, हिउँ र तुसारोलगायत प्राकृतिक प्रकोपबाट हुने क्षतिलाई समेट्छ।
बिष्टले वर्षाबाट भएको क्षतिको स्थानीय तह तथा सम्बन्धित निकायले स्थलगत अनुगमन गरी मूल्यांकन गर्नुपर्ने र किसानलाई राहत तथा आगामी खेतीका लागि सहयोग उपलब्ध गराउन माग गरेका छन्। भीमदत्त नगरपालिकाको कृषि तथा पशुपन्छी विकास शाखाले कृषि सम्बन्धी कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ भने जलस्रोत तथा सिँचाइ विभागले कृषि उद्यमीका लागि विशेष भूमिगत जल सिँचाइ कार्यक्रम लागू गरेको छ। तर, बिष्टको क्षतिको अनुगमन र राहतबारे नगरपालिका वा सम्बन्धित निकायबाट हालसम्म कुनै प्रतिक्रिया आएको छैन।
