दोधारा चाँदनी पुल: एक वर्षको पुनर्निर्माण, अनिश्चित संघीय सहयोग

कञ्चनपुरको प्रसिद्ध दोधारा चाँदनी झोलुङ्गे पुल पुनर्निर्माण गर्न करिब एक वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको छ। महाकाली नदीमा २०८३ असोज १४ गते आएको तीव्र बहावले क्षतिग्रस्त बनाएको पुलको स्थलगत अध्ययनपछि प्राविधिक टोलीले यस्तो जानकारी दिएको हो।

तर यहाँ असली प्रश्न उठ्छ: नेपालको सबैभन्दा लामो झोलुङ्गे पुलमध्ये एक यो संरचनाको मर्मतसम्भारमा किन पर्याप्त ध्यान दिइएन, जसले गर्दा आज संघीय सरकारको सहयोग अपरिहार्य बनेको छ? सस्पेन्सन ब्रिज डिभिजनका उपमहानिर्देशक कमलकुमार अधिकारीका अनुसार, प्रदेश सरकारको स्रोत मात्र पर्याप्त नहुने भएकाले पुनर्निर्माणमा संघीय सरकारको सहयोग आवश्यक पर्नेछ।

महाकालीको बहावले कसरी तीन पिल्लरमा क्षति पुर्‍यायो?

२०८३ असोज १४ गते बुधबार बिहान महाकाली नदीमा आएको तीव्र बहावका कारण दोधारा चाँदनीतर्फको तेस्रो पिल्लर भाँचिएर नदीमा खसेको थियो। यसले पुलको करिब ५ देखि ६ मिटर भाग पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको छ।

सस्पेन्सन ब्रिज डिभिजनका उपमहानिर्देशक कमलकुमार अधिकारीको नेतृत्वमा रहेको प्राविधिक टोलीले असोज १६ गते शुक्रबार पुलको स्थलगत अध्ययन गरेको थियो। अधिकारीका अनुसार ढलेको पिल्लरसँगै दायाँ–बायाँतर्फका थप दुई पिल्लरसमेत कमजोर अवस्थामा पाइएका छन्। महाकाली नदीको तीव्र बहावले पिल्लरको फाउन्डेसन आसपासको माटो तथा संरचना बगाउँदा पुलमा क्षति पुगेको उनले बताए।

थप दुई पिल्लरसमेत नयाँ बनाउनुपर्ने अवस्था आउन सक्ने र बाँकी संरचना पनि कमजोर देखिए खोल्दै पुनः फिट गरेर निर्माण गर्नुपर्ने भएकाले पुनर्निर्माणमा समय लाग्ने अधिकारीले बताए।

दोधारा चाँदनीको जीवनरेखा कसरी अवरुद्ध भयो?

वि.सं. २०५७ मा निर्माण सुरु भई २०६१ मा सम्पन्न भएको दोधारा चाँदनी झोलुङ्गे पुल २०६२ देखि आवागमनका लागि खुला गरिएको थियो। करिब १,४५२.९६ मिटर लामो र १.६ मिटर चौडा यो पुल ९ करोड ४० लाख रुपैयाँको लागतमा निर्माण भएको थियो। नेपालको सबैभन्दा लामो झोलुङ्गे पुलमध्ये एक र एसियाकै दोस्रो लामो यस पुलले दोधारा चाँदनीलाई नेपालको मूल भूभागसँग जोड्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।

पुलमा क्षति पुगेपछि पैदलयात्री र दुई पाङ्ग्रे सवारीसाधनको आवागमन पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ। यसले दैनिक उपभोग्य वस्तुको ढुवानी र स्थानीयको आवतजावतमा ठूलो समस्या उत्पन्न गरेको छ। यसअघि नै दोधारा चाँदनीको झोलुङ्गे पुल भत्किँदा ४२ हजार बासिन्दाको जीवन अस्तव्यस्त भएको खबर प्रकाशित भइसकेको छ।

दोधारा चाँदनी क्षेत्रमा इन्टरनेट सेवा पनि प्रभावित भएको छ। इन्टरनेटका तारहरू पुलको संरचनामार्फत विस्तार गरिएकाले पुल भत्किएसँगै सेवा अवरुद्ध भएको हो। यसले सञ्चार तथा डिजिटल कारोबारमा समेत असर पुगेको छ।

पुनर्निर्माणका लागि सरकारले के तयारी गर्दैछ?

सुदूरपश्चिम प्रदेशका भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री ओमविक्रम भाटले क्षतिग्रस्त पुललाई यथाशीघ्र पुनर्निर्माण गर्न आवश्यक प्राविधिक प्रक्रिया, क्षेत्राधिकार तथा बजेट व्यवस्थापनका लागि सम्बन्धित निकायहरूसँग समन्वय थालिसकिएको जानकारी दिएका छन्। कञ्चनपुर निर्वाचन क्षेत्र नं ३ बाट निर्वाचित प्रतिनिधिसभा सदस्य ज्ञानेन्द्र महताले सदनमा तत्काल पुनर्निर्माण र नदी नियन्त्रणको काम अघि बढाउन सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।

स्थानीयहरूको जीवन सहज बनाउन वैकल्पिक व्यवस्था र छिटोभन्दा छिटो मर्मतको काम अघि बढाउने सरकारको तयारी छ।

एक वर्षको अनुमान: बजेट र कार्यतालिकाको अन्योल किन?

पुल पुनर्निर्माण गर्न करिब एक वर्ष लाग्ने अनुमान गरिए पनि संघीय सरकारबाट कति बजेट विनियोजन हुनेछ र कहिलेसम्म उपलब्ध हुनेछ भन्ने अझै स्पष्ट छैन। प्राविधिक टोलीको पूर्ण प्रतिवेदनपछि मात्र क्षतिको वास्तविक कारण र मर्मत वा पुनर्निर्माणको विस्तृत योजना तय हुनेछ।