भोटेकोशी बाढी: ५,२८५ बेपत्ता, पुनर्निर्माणमा जोड; बेत्रावतीमा बेलीब्रिज आवश्यक

अपडेट (06:12, 2026-10-03)

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका अनुसार, भोटेकोशी बाढी र त्यसपछिका मनसुनजन्य विपद्का कारण बेपत्ता हुनेको संख्या यसअघि ५,८०० नजिक भनिएकोमा अहिले ५,२८५ पुगेको छ। प्राधिकरणले असोज १०, २०८३ सम्मको तथ्यांक सार्वजनिक गर्दै बाढीबाट कुल ४ खर्ब ८ अर्ब २८ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति भएको र पुनर्निर्माणका लागि ७ खर्ब २३ अर्ब ३१ करोड ५२ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्ने अनुमान गरेको छ। जलविद्युत् आयोजनाहरूको पुनर्निर्माणमा ३ खर्ब ९० अर्ब रुपैयाँसम्म खर्च लाग्ने प्रारम्भिक अनुमान छ।

सूचना तथा सञ्चारमन्त्री डा. विक्रम तिमिल्सिनाका अनुसार, दूरसञ्चार क्षेत्रमा करिब ८ करोड ८५ लाख १२ हजार रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको छ। सरकारले बेपत्ता व्यक्तिहरूको मृत्यु घोषणा र पीडित परिवारलाई राहत वितरणका लागि कानुनी जटिलता हटाउन कानुन संशोधन प्रक्रिया अघि बढाएको छ। ऊर्जा मन्त्रालयले काठमाडौंको हिउँदे विद्युत माग व्यवस्थापनका लागि सम्बन्धित निकायहरूसँग समन्वय गरिरहेको छ।

स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादक संघ नेपाल (IPPAN) का सचिव विजय मोहन भट्टराईले बाढीले क्षतिग्रस्त पहुँचमार्गका कारण जलविद्युत् आयोजनास्थलसम्म पुग्न अझै चुनौती रहेको बताउनुभएको छ। उहाँका अनुसार, बेत्रावतीमा अझै बेली ब्रिज जडान गर्न बाँकी छ, चिलिमेभन्दा माथि भोटेकोशी क्षेत्रमा करिब एक किलोमिटर सडक पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएको छ र अर्को बेली ब्रिज पनि आवश्यक पर्नेछ। ऊर्जा मन्त्रालयले अब पुनर्निर्माण योजनामा केन्द्रित भई राजनीतिक निर्णय र व्यवस्थापनबाट गर्न सकिने कामहरूको म्याट्रिक्स तयार गरिरहेको छ। भट्टराईले आयोजना पुनर्निर्माण अघि प्रभावित परिवारको पुनर्बसोबास र अन्य पीडितहरूको समस्या समाधान गरिनुपर्नेमा जोड दिनुभयो। अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (ILO) ले पुनर्निर्माणले पूर्वाधारको पुनर्निर्माण मात्र नभई जीविकोपार्जनको संरक्षणलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिएको छ।

अपडेट (23:18, 2026-10-02)

भोटेकोशी बाढी प्रभावितका लागि न्यूजिल्याण्ड रेडक्रसले ५ लाख अमेरिकी डलरभन्दा बढी सहयोग जुटाएको छ। यो रकम रेडक्रस तथा रेडक्रिसेन्ट सोसाइटीहरूको अन्तर्राष्ट्रिय महासङ्घ (IFRC) मार्फत नेपाल रेडक्रस सोसाइटीलाई हस्तान्तरण गरिने न्यूजिल्याण्ड रेडक्रसले जनाएको छ।

नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले बाढीले पाइपलाइन ध्वस्त भएका समुदायहरूमा खानेपानीका ट्याङ्कीहरू जडान गरेको छ। दुर्गम क्षेत्रमा खाद्यान्न पुर्‍याउन हवाई मार्गबाट ढुवानी गरिरहेको र नुवाकोटको विदुरमा त्रिशूली नदीमाथि अस्थायी डोरी पुल सञ्चालन गरी मानिसहरूलाई सार्वजनिक अस्पतालसम्म पुग्न सहयोग गरिरहेको नेपाल रेडक्रसले बताएको छ।

यसका साथै, नेपाल रेडक्रसका स्वयंसेवकहरूले अस्थायी आश्रयस्थलहरूमा बालबालिकाका लागि बालमैत्री स्थानहरू सञ्चालन गरिरहेका छन्। रेडक्रसले रसुवाका सम्पर्कविहीन समुदायहरूमा आश्रय, खानेपानी तथा सरसफाइ, स्वास्थ्य, मनोसामाजिक सहयोग र नगद सहायता विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ। हालैको भारी मनसुन वर्षा, पहिरो र हिमपहिरोले प्रभावित समुदायहरूमा अत्यावश्यक राहत सामग्री ढुवानी गर्न थप चुनौती थपेको नेपाल रेडक्रसले उल्लेख गरेको छ।

अपडेट (21:11, 2026-10-02)

भोटेकोशी बाढीमा ज्यान गुमाएकाहरूको पहिचानका लागि नेपालका विधि विज्ञान प्रयोगशालाहरूले हजारौं नमुनाहरूको डीएनए परीक्षण गरिरहेका छन्। राष्ट्रिय विधि विज्ञान प्रयोगशालाका अनुसार, हालसम्म १,४५४ वटा शव तथा अवशेष फेला परेका छन्, जसमध्ये करिब एक तिहाइ टुक्रा मात्र छन्। यसअघि १,४५३ जनाको मृत्यु पुष्टि भएकोमा अहिले फेला परेका शवको संख्या १,४५५ पुगेको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ।

हालसम्म ११२ वटा शवको पहिचान भई परिवारलाई हस्तान्तरण गरिएको छ। नेपाल प्रहरीले मृतकका १,३३० र आफन्तका २,०७६ गरी कुल ३,४०६ वटा डीएनए नमुना संकलन गरेको छ। काठमाडौंका दुई विधि विज्ञान प्रयोगशालाले ३,६८५ वटा नमुना प्रशोधन गरिरहेका छन्, जसमा १,३०० भन्दा बढी फेला परेका अवशेषका नमुनाहरू छन्। पहिचान नखुलेका १,२०० भन्दा बढी शवहरूलाई नम्बरिङ र मार्किङ गरी सुरक्षित रूपमा गाडिएको छ, ताकि डीएनए मिलान भएमा पछि उत्खनन गर्न सकियोस्।

राष्ट्रिय विधि विज्ञान प्रयोगशालाका जीवविज्ञान विभाग प्रमुख निरञ्जन थापाका अनुसार, भारत, चीन र दक्षिण कोरियाका टोलीहरू तथा संयुक्त राज्य अमेरिका र सिंगापुरका फिंगरप्रिन्ट विज्ञहरूको सहयोगमा केही हप्ताभित्रै डीएनए नमुना मिलान कार्य सुरु हुन सक्नेछ। यसैबीच, बाढी र पहिरोका कारण देशका विभिन्न क्षेत्रमा विद्युत् संरचनामा क्षति पुगेको छ, जसले गर्दा यसअघि ७५९ मेगावाट भनिएकोमा अहिले १,००० मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् आपूर्ति प्रभावित भएको छ। नेपाल र चीनमा गरी कुल मृत्यु हुनेको संख्या १,५०० पुगेको छ भने बेपत्ता हुनेको संख्या ५,८०० नजिक पुगेको छ।

अपडेट (20:33, 2026-10-02)

भोटेकोशी बाढी र मनसुनजन्य विपद्का कारण बेपत्ता भएकाहरूको खोजी कार्य अब नियमित उद्धार अभियानबाट ‘खोज तथा पुनरुत्थान’ तर्फ मोडिएको छ। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन कार्यकारी समितिको ३७औं बैठकले अत्यावश्यक र अति संवेदनशील स्थानमा मात्र खोज तथा उद्धार जारी राख्ने र अन्य क्षेत्रमा शव तथा संरचनाको पुनरुत्थानलाई प्राथमिकता दिने निर्णय गरेको छ। यससँगै जलविद्युत् आयोजनाहरूमा तत्काल खोजीका लागि गर्न सकिने काम लगभग सकिएको छ।

सरकारको ध्यान अब राहत, पुनर्निर्माण र प्रभावित क्षेत्रको पूर्वाधार पुनर्स्थापनातर्फ केन्द्रित हुने भएको छ। यसका लागि आवश्यक पूर्वाधार निर्माणको प्रतीक्षामा रहेका आयोजनाहरूले पनि पुनर्निर्माणको तयारी गरिरहेका छन्। यद्यपि, आयोजनास्थलसम्म पुग्ने पहुँचमार्ग निर्माण र पुल जडान जस्ता कार्यहरू अझै बाँकी रहेकाले केही आयोजनाको साइटमा पुग्न एक वर्षसम्म लाग्न सक्ने अनुमान छ।

ऊर्जा मन्त्रालयले पनि तत्कालीन उद्धारभन्दा पुनर्निर्माण कसरी अघि बढाउने भन्ने योजनामा केन्द्रित हुन थालेको छ। मन्त्रालयले राजनीतिक निर्णय आवश्यक पर्ने र व्यवस्थापनबाट गर्न सकिने कामहरूको म्याट्रिक्स तयार गरिरहेको छ। यसका साथै, जलविद्युत् आयोजना पुनर्निर्माणको काम अघि बढाउनुअघि आयोजनास्थलमा रहेका प्रभावित परिवार र अन्य पीडितहरूको समस्या समाधान गरिनेछ।

अपडेट (20:18, 2026-10-02)

अपडेट (22:00, 2026-10-02) नेपालले भविष्यमा हुन सक्ने हिमताल विस्फोटजन्य बाढीको जोखिम न्यूनीकरण गर्न चारवटा हिमतालको पानीको सतह घटाउने ६ वर्षे परियोजना सुरु गर्ने भएको छ। जल विज्ञान तथा जलस्रोत अनुसन्धान केन्द्रका उपकार्यकारी निर्देशक सुभाष तुलाधरका अनुसार, ५० मिलियन डलरको यो परियोजना तुलागी, तल्लो बरुण, लुम्डिङ छ्यो र होङ्गु-२ हिमतालमा केन्द्रित हुनेछ। २०८२ चैतमा कार्यान्वयनमा आएको यो परियोजना २०९० चैतमा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यसका लागि चालू आर्थिक वर्षमा १३ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरिएको छ। पानीलाई नजिकका नदीहरूमा नियन्त्रित तरिकाले डाइभर्ट गर्न च्यानल र स्लुइस संरचना निर्माण गरिनेछ।

यसैबीच, २०८३ असोज ११ गते मनाङको नार्पाभूमि गाउँपालिका–५ स्थित हिम्लुङ हिमालको आधार शिविरमा गएको हिमपहिरोमा परी असोज १५ गतेसम्म १५ जनाको मृत्यु भएको छ भने एक जना अझै बेपत्ता छन्।

भोटेकोशी बाढी गएको एक महिनापछि पनि ५६ जना युक्रेनी नागरिकको अवस्था अज्ञात रहेको युक्रेनी राष्ट्रिय समाचार संस्थाले जनाएको छ। अनुसन्धान प्रतिवेदनअनुसार, ३३ देशका ६४२ जना विदेशी नागरिकमध्ये १२२ जना फेला परेका छन् भने ५२० जना अझै बेपत्ता छन्।

प्रधानमन्त्री बालेन शाहले संयुक्त राष्ट्रसंघमा सम्बोधन गर्दै जलवायु परिवर्तनका कारण नेपालले ठूलो मूल्य चुकाउनु परेको बताएका छन्। चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रको ग्यिरोङ काउन्टीमा ४३ जनाको मृत्यु भएको र ५१९ जना बेपत्ता भएको चिनियाँ अधिकारीहरूले रिपोर्ट गरेका छन्। नेपाल प्रहरीका अनुसार, हालैको अविरल वर्षाका कारण देशभर २३६ जनाको मृत्यु भएको, १९ जना बेपत्ता र १७३ जना घाइते भएका छन्।

अपडेट (19:04, 2026-10-02)

काठमाडौंको वसन्तपुरमा २०८३ असोज १६ गते शुक्रबार जलवायु परिवर्तनका कारण बढ्दो विपद् र जलवायु न्यायको माग गर्दै प्रदर्शन तथा भोटेकोशी बाढीमा ज्यान गुमाएकाहरूको सम्झनामा सामूहिक दीप प्रज्वलन गरिएको छ। यसैबीच, बाढीका कारण पर्यटन क्षेत्रमा ५२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको क्षति भएको आकलन गरिएको छ।

रसुवामा बाढीले क्षतिग्रस्त गल्छी-वेत्रावती सडकखण्डमा २०८३ असोज १४ गते अस्थायी ट्र्याक खोलिएको छ। यस सडकखण्डमा बेलिब्रिज जडानको काम अघि बढाइएको र आगामी एक साताभित्र सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनालले २०८३ असोज १६ गते ‘काठमाडौँ क्लाइमेट विक’ को उद्घाटन समारोहलाई सम्बोधन गर्दै नेपालको जलवायु कूटनीति अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा वकालत गर्नेमै सीमित नराखी मुलुकभित्र जलवायुजन्य जोखिम न्यूनीकरणका लागि आवश्यक स्रोत, प्रविधि र क्षमता जुटाउनेतर्फ केन्द्रित हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। साथै, व्यवस्थापिका संसदका सभामुख डोल प्रसाद अर्यालले अन्तर-संसदीय संघ (आइपीयु) को बैठकमार्फत जलवायु परिवर्तनले नेपालमा पारेको असरबारे अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा थप उजागर गर्ने बताएका छन्।

भोटेकोशी बाढीले अवरुद्ध पारेको ४३० मेगावाट विद्युत्को वैकल्पिक व्यवस्थापनका लागि सरकार गृहकार्यमा जुटेको छ भने परराष्ट्र मन्त्रालयले नेपालको कूटनीतिक प्रयासलाई एकीकृत, निरन्तर र सक्रिय बनाउन जलवायु कूटनीति शाखा स्थापना गरेको छ। नेपालले सन् २०४५ सम्ममा खुद शून्य उत्सर्जनको लक्ष्यमा पुग्ने गरी योजनाबद्ध क्रियाकलापको प्रबन्ध गरेको छ।

अपडेट (17:37, 2026-10-02)

भोटेकोशी बाढीमा रसुवाका विभिन्न प्रहरी कार्यालय तथा चौकीमा कार्यरत २५ जना प्रहरी कर्मचारी अझै बेपत्ता रहेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय रसुवाले जनाएको छ। प्रहरीका अनुसार, बाढीमा बेपत्ता भएका इलाका प्रहरी कार्यालय टिमुरेका प्रहरी सहायक निरीक्षक रामहरि खड्का, प्रहरी सहायक हवल्दार दीपेन्द्र विष्ट र बेत्रावती प्रहरी चौकीका प्रहरी सहायक निरीक्षक रामकाजी पौडेल गरी तीन जना प्रहरीको शव फेला परेको छ।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको पछिल्लो विवरण अनुसार, भोटेकोशी बाढीबाट हालसम्म १ हजार ४५३ जनाको मृत्यु भएको छ। यसअघि १,४५४ शव वा मानव अवशेष फेला परेको भनिएकोमा अहिले मृत्यु हुनेको संख्या यकिन गरिएको हो। बाढीपछि बेपत्ता हुनेको संख्या ४ हजार ७१८ देखि ५ हजार ५५० जना पुगेको छ, जुन यसअघि ५,२८५ जना थियो। रसुवामा मात्र २३६ जनाको शव फेला परेको प्रहरीले जनाएको छ।

बाढीबाट ४ खर्ब ८ अर्ब २८ करोडभन्दा बढीको भौतिक क्षति तथा नोक्सानी भएको आकलन गरिएको छ। यसमा ७ हजार ५७० निजी घर, ४८ सार्वजनिक भवन, १८ विद्यालय, ७ स्वास्थ्य संस्था र ३० सांस्कृतिक सम्पदामा क्षति पुगेको छ। साथै, ७५९ मेगावाट क्षमताका १३ जलविद्युत् आयोजना र २४ मेगावाटका पाँचवटा सोलार प्लान्ट प्रभावित भएका छन् भने ६९ किलोमिटर सडकखण्ड र नेपाल-चीन सीमा क्षेत्रको मितेरी पुल बगाएको छ।

बागमती प्रदेश सरकारले क्षतिग्रस्त भौतिक संरचनाको पुनर्निर्माणका लागि संघीय सरकारसँग १ अर्ब रुपैयाँ अनुदान माग गर्ने निर्णय गरेको छ। सरकारले बाढी प्रभावित परिवारलाई भाडाको कोठामा स्थानान्तरण गर्ने नीति लागू गरेको छ, जसमा मासिक भाडा र आवश्यक खर्चका लागि सहयोग गरिनेछ। पुनर्निर्माण एवं पुनर्स्थापनाका लागि ७ खर्ब २३ अर्ब ३१ करोड ५२ लाख रुपैयाँ आवश्यक पर्ने द्रुत क्षति तथा आवश्यकता आकलन (RDNA) प्रतिवेदनले देखाएको छ।